۳۰ ژوئن ۲۰۲۶- از زمان معرفی نخستین ساخارین، طیف وسیعی از شیرینکنندههای مصنوعی و سایر مواد غیرمغذی (یعنی کمکالری یا بدون کالری) در زنجیره تأمین مواد غذایی فراگیر شدهاند. با این حال، حجم رو به رشدی از پژوهشها نشان میدهد که این ترکیبات در بدن بیاثر نیستند و ممکن است باعث اختلال در متابولیسم شوند.
یک مطالعه مروری و متاآنالیز جدید توسط پژوهشگران مؤسسۀ «غذا دارو است» در دانشکده علوم و سیاستگذاری تغذیه فرایدمن در دانشگاه تافتس که در نشریهCurrent Atherosclerosis Reports منتشر شده است، بهترین شواهد موجود درباره چگونگی تأثیر شیرینکنندههای غیرمغذی بر سلامت را گردآوری کرده است. پژوهشگران در بررسی ۲۱ کارآزمایی بالینی تصادفیسازی شده روی بزرگسالان مشاهده کردند که شیرینکنندههای مصنوعی و سایر شیرینکنندههای کمکالری، در مقایسه با گروههای کنترل بدون کالری مانند آب یا پلاسبو (دارونما)، باعث افزایش انسولین ناشتا و شاخصHbA1c (نشانگر کنترل طولانیمدت قند خون) شده و روندی به سمت بدتر شدن حساسیت به انسولین را نشان دادهاند.
دکتر منگ وانگ، نویسنده اول پژوهش و استادیار پژوهشی در دانشکده تغذیه فرایدمن، گفت: «آنچه تحلیل ما را قابل توجه میکند این است که با تمرکز بر گروههای مقایسهای بدون کالری، ما توانستیم اثرات فیزیولوژیک مستقیم خودِ شیرینکنندهها را، و نه کالریهایی را که جایگزین میکنند، بهتر تفکیک کنیم. هنگامی که یافتههای کارآزماییهای انفرادی را با هم ترکیب میکنیم، نشانههایی مشاهده میکنیم که حاکی از آسیبهای متابولیک احتمالی این ترکیبات است».
پژوهشگران میگویند یکی از توضیحات مبتنی بر شواهد فعلی، مربوط به میکروبیوم روده است. شیرینکنندههای غیرمغذی بهطور کلی از روده عبور کرده و با این میکروبها تماس مستقیم پیدا میکنند. در یکی از کارآزماییهای بررسی شده که از پروفایل دقیق میکروبیوم به همراه آزمایشهای انتقال میکروب از انسان به موش استفاده کرده بود، مشخص شد که برخی از شیرینکنندههای کمکالری، هم ترکیب و هم عملکرد میکروبهای روده را تغییر میدهند.
علاوه بر کارآزماییهای تصادفیسازی شده، پژوهشگران مطالعات مشاهدهای بزرگی را نیز بررسی کردند که بهطور کلی نشان داد مصرف شیرینکنندههای غیرمغذی با خطر بالاتر ابتلا به بیماریهای قلبی-متابولیک مرتبط است. تیم تحقیق خاطرنشان کرد که این مطالعات محدودیتهایی داشتند، زیرا افرادی که از قبل در معرض خطر این بیماری ها هستند، ممکن است تمایل بیشتری برای انتخاب این محصولات داشته باشند. همچنین ممکن است شیرینکنندههای مختلف، اثرات سلامتی متفاوتی داشته باشند، بنابراین دستهبندی آنها با هم ممکن است تصویر کامل را پنهان کند. با این حال، پژوهشگران میگویند که مجموع این یافتهها در کنار نتایج کارآزماییهای بالینی، باعث ایجاد نگرانی شده است.
دکتر داریوش مظفریان، نویسندۀ ارشد این مطالعه، متخصص قلب و رئیس مؤسسۀ غذا دارو است، گفت: «استفاده سریع و رو به رشد از این شیرینکنندهها، از درک ما درباره اثرات بلندمدت آنها بر سلامت پیشی گرفته است. تا زمانی که اطلاعات بیشتری کسب نکنیم، احتیاط لازم است. اگر در حال جایگزینی مقادیر زیادی از قندهای افزودنی در رژیم غذایی خود هستید (مانند مصرف چندین وعده نوشابه)، این شیرینکنندههای کمکالری ممکن است جایگزین بهتری باشند؛ اما نمیتوانیم صرفاً فرض کنیم که آنها ایمن و بیضرر هستند و اجتناب از آنها در صورت امکان، انتخابی هوشمندانه به نظر میرسد».
در نهایت، پژوهشگران به شکافی در سیاستهای برچسبگذاری ایالات متحده اشاره کردند که مانع از پیشرفت تحقیقات میشود. مقررات فعلی تولیدکنندگان را ملزم میکند که شیرینکنندههای غیرمغذی را در لیست ترکیبات ذکر کنند، اما میزان دقیق آنها را اعلام نکنند. این مسئله باعث میشود که برای پژوهشگران دشوار باشد تا میزان دقیق مصرف شیرینکنندههای غیرمغذی را ارزیابی کرده و شواهد قطعیتری درباره خطرات سلامتی در مطالعات گسترده جامعه یا جمعیت تولید کنند.
این مطالعۀ مروری بر نیاز به کارآزماییهای کنترلشده تصادفیسازی شده بیشتر، که هم بر عوامل خطر قلبی-متابولیک و هم بر مسیرهای مکانیسمی طراحی شده باشند، تأکید میکند.
منبع:
https://medicalxpress.com/news/2026-06-evidence-sugar-substitutes-disrupt-gut.html